تندرستی فقط به نبود بیماری محدود نیست؛ خواب کافی، تغذیه متعادل، حرکت منظم، ارتباط اجتماعی و دسترسی مناسب به خدمات سلامت هم در کیفیت زندگی نقش دارند. تغییرهای کوچک و پیوسته معمولاً عملی‌تر از برنامه‌های سختی هستند که به سرعت کنار گذاشته می‌شوند. بهترین برنامه، برنامه‌ای است که با توان، شرایط و نیازهای فرد هماهنگ باشد.
فعالیت بدنی متناسب با توان
راه رفتن، تمرین‌های قدرتی سبک، حرکات تعادلی و فعالیت‌های روزمره می‌توانند به حفظ عملکرد کمک کنند. مقدار و نوع فعالیت به سن، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و وضعیت جسمی بستگی دارد. افرادی که مدت طولانی کم‌تحرک بوده‌اند یا بیماری قلبی، ریوی، مفصلی یا عصبی دارند، بهتر است پیش از شروع برنامه تازه درباره سطح مناسب فعالیت راهنمایی بگیرند.
برای شروع می‌توان فعالیت را به دوره‌های کوتاه تقسیم کرد و به تدریج افزایش داد. لباس و کفش مناسب، محیط روشن و مسیر بدون مانع، به ویژه برای سالمندان یا افراد با مشکل تعادل، اهمیت دارد. در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه شدید یا ضعف ناگهانی، فعالیت را متوقف کنید و متناسب با شدت علائم کمک فوری بگیرید.
تغذیه و آب کافی
رژیم غذایی متنوع که شامل سبزی‌ها، میوه‌ها، غلات کامل، منابع پروتئین و چربی‌های مفید باشد، به دریافت مواد مغذی کمک می‌کند. میزان نیاز به انرژی و مایعات برای افراد مختلف متفاوت است؛ بعضی بیماری‌های قلبی یا کلیوی نیازمند محدودیت‌های اختصاصی هستند. بنابراین توصیه عمومی درباره آب یا نمک را بدون توجه به دستور درمانی خود اجرا نکنید.
به جای تمرکز بر یک ماده غذایی یا مکمل خاص، به الگوی کلی غذا خوردن توجه کنید. برچسب محصولات را بخوانید، مصرف خوراکی‌های بسیار شور و شیرین را در حد امکان مدیریت کنید و در صورت داشتن دیابت، بیماری کلیه یا نیازهای تغذیه‌ای ویژه، برای برنامه مناسب از پزشک یا متخصص تغذیه راهنمایی بگیرید.
خواب و سلامت روان
زمان خواب منظم، نور و محیط مناسب، کاهش استفاده از صفحه‌نمایش پیش از خواب و پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای خواب می‌تواند به بهداشت خواب کمک کند. خرخر شدید همراه با وقفه تنفسی، خواب‌آلودگی شدید روزانه یا بی‌خوابی مداوم نیازمند بررسی تخصصی است. تغییر مداوم در برنامه زندگی یا مصرف داروها بدون نظر پزشک راه‌حل همگانی محسوب نمی‌شود.
فشار روانی ممکن است بر خواب، تمرکز و عادات روزانه اثر بگذارد. صحبت با فرد مورد اعتماد، برنامه‌ریزی واقع‌بینانه، استراحت کوتاه و کمک گرفتن از متخصص در صورت تداوم علائم می‌تواند مفید باشد. اگر افکار آسیب به خود یا خطر فوری وجود دارد، از خدمات فوری سلامت روان یا اورژانس کمک بگیرید.
پیشگیری و پیگیری پزشکی
واکسن‌های توصیه‌شده، مراقبت دهان و دندان، معاینات متناسب با سن و پیگیری بیماری‌های مزمن بخشی از مراقبت پیشگیرانه هستند. هیچ برنامه غربالگری واحدی برای همه افراد مناسب نیست؛ تصمیم‌گیری باید با توجه به سن، سابقه خانوادگی، وضعیت سلامت و راهنمایی پزشک انجام شود. نتایج آزمایش‌های قدیمی را نگه دارید و داروهای مصرفی را در ویزیت‌ها اعلام کنید.
- نوبت‌ها و زمان پیگیری را در تقویم ثبت کنید.
- دارو را فقط طبق دستور تجویزشده مصرف کنید و درباره عوارض احتمالی سؤال بپرسید.
- پرسش‌های پزشکی را یادداشت کنید تا در مراجعه فراموش نشوند.
- در صورت تغییر ناگهانی یا شدید علائم، منتظر نوبت معمول نمانید.
ایمنی خانه و مراقبت از سالمندان
نور کافی، کف‌پوش غیرلغزنده، نصب دستگیره مناسب با نظر متخصص و قرار دادن وسایل پرکاربرد در دسترس می‌تواند به کاهش خطر سقوط کمک کند. در صورت استفاده از واکر، ویلچر، تخت مراقبتی یا سایر تجهیزات، آموزش روش استفاده و بررسی دوره‌ای سالم بودن وسیله مهم است. تجهیزات را با توجه به شرایط کاربر و توصیه تیم درمان انتخاب کنید، نه صرفاً با توجه به ظاهر یا تبلیغ.
برای مراقبت از فردی که محدودیت حرکتی دارد، روش جابه‌جایی ایمن را از پرستار یا فیزیوتراپیست یاد بگیرید. از کشیدن بیمار با دست یا بلند کردن او به روش نامناسب خودداری کنید؛ این کار هم برای بیمار و هم برای مراقب خطر آسیب دارد. اگر شرایط بیمار تغییر کرد، برنامه مراقبتی و تجهیزات موردنیاز باید دوباره بررسی شوند.
یک برنامه قابل‌دوام بسازید
تغییر سلامت را با چند هدف کوچک شروع کنید؛ برای مثال تنظیم ساعت خواب، ثبت فشارخون در صورت توصیه پزشک یا پیاده‌روی کوتاه و ایمن. پیشرفت خود را ثبت کنید و در صورت دشواری، هدف را با شرایط جدید هماهنگ سازید. لازم نیست همه عادت‌ها را هم‌زمان تغییر دهید.
این مقاله اطلاعات عمومی است و جایگزین تشخیص، درمان یا برنامه پیشگیری فردی نیست. در انتخاب فعالیت، رژیم غذایی، مکمل، تجهیزات یا برنامه معاینات، شرایط شخصی خود را با متخصص سلامت در میان بگذارید.