
رفتاردرمانی عنوانی کلی برای روشهایی است که به فرد کمک میکنند رابطه میان موقعیتها، افکار، احساسات و رفتارهای خود را بهتر بشناسد و برای تغییر رفتارهای آزاردهنده برنامهریزی کند. شکل دقیق درمان به مشکل، سن، شرایط زندگی و هدف مراجعه بستگی دارد؛ بنابراین یک روش یکسان برای همه افراد مناسب نیست.
رفتاردرمانی بر چه اصولی تکیه دارد؟
در بسیاری از رویکردهای رفتاری، رفتارها در ارتباط با محیط و تجربههای گذشته بررسی میشوند. درمانگر و مراجعهکننده هدفی روشن و قابل پیگیری تعریف میکنند، سپس محرکها و موقعیتهایی را که پیش از رفتار رخ میدهند و پیامدهایی را که آن رفتار را تقویت میکنند، بررسی میکنند. این فرایند به جای سرزنش فرد، بر یادگیری مهارتهای تازه و تمرین تدریجی تمرکز دارد.
بسته به نیاز، برنامه میتواند شامل ثبت رفتار، تمرین مهارتهای ارتباطی، مواجهه تدریجی و برنامهریزی فعالیت باشد. بعضی افراد از رویکردهای شناختیرفتاری بهره میبرند که علاوه بر رفتار، الگوهای فکری را نیز بررسی میکند. انتخاب روش و مدت درمان باید با ارزیابی متخصص انجام شود.
چه زمانی ممکن است کمککننده باشد؟
متخصصان سلامت روان ممکن است از روشهای رفتاری برای مشکلاتی مانند اضطراب، برخی ترسها، اختلالات خواب، مدیریت خشم، عادتهای ناسازگار یا بهبود مهارتهای روزمره استفاده کنند. با این حال، تشخیص و درمان به ارزیابی فردی نیاز دارد و این فهرست به معنی مناسب بودن یک روش برای همه این مشکلات نیست.
جلسه نخست و تعیین هدف
در جلسههای ابتدایی، متخصص معمولاً درباره مشکل فعلی، سابقه آن، شرایط خانوادگی و کاری، داروهای مصرفی و هدفهای مراجعه پرسش میکند. بهتر است فرد نمونههایی واقعی از موقعیتهای دشوار و اثر آنها بر زندگی روزانه را یادداشت کند. اطلاعات دقیقتر میتواند به تعیین هدفی واقعبینانه و قابل سنجش کمک کند.
هدف درمان بهتر است مشخص و مرحلهای باشد؛ برای مثال به جای هدف کلی «کمتر مضطرب بودن»، میتوان با کمک درمانگر روی یادگیری یک مهارت مشخص و تمرین آن در موقعیتهای تعریفشده کار کرد. پیشرفت همیشه خطی نیست و ممکن است برخی هفتهها آسانتر و برخی دشوارتر باشند.
تمرین بین جلسهها
تمرینهایی که متخصص پیشنهاد میکند، بخش مهمی از بسیاری از برنامههای رفتاری هستند. انجام تمرین باید متناسب با توان فرد و توافقشده با درمانگر باشد. اگر تمرین باعث ناراحتی شدید یا تشدید علائم شد، فرد باید موضوع را در جلسه بعد یا در صورت نیاز زودتر با متخصص در میان بگذارد و خودسرانه برنامه را سختتر نکند.
- زمان، موقعیت و احساس مرتبط با رفتار را در یک دفترچه ثبت کنید.
- تغییرات را کوچک و قابل انجام انتخاب کنید و برای پیشرفتهای جزئی ارزش قائل شوید.
- از یکی از نزدیکان مورد اعتماد، با رضایت خود، برای یادآوری یا حمایت کمک بگیرید.
- اگر هدف یا تمرین واقعبینانه نیست، درباره تعدیل آن با درمانگر گفتوگو کنید.
نقش خانواده و محیط
خانواده میتواند با شنیدن بدون قضاوت، حفظ حریم خصوصی و تشویق به پیگیری درمان از فرد حمایت کند. فشار، سرزنش یا انتظار تغییر فوری معمولاً کمکی به شکلگیری مهارتهای تازه نمیکند. اگر کودک یا نوجوان درگیر است، مشارکت خانواده باید با توجه به سن، امنیت و نظر متخصص انجام شود.
چه نکاتی را باید در نظر داشت؟
رفتاردرمانی جایگزین بررسی پزشکی در صورت وجود علائم جسمی نیست و نباید دارو یا درمان تجویزشده بدون مشورت قطع شود. متخصص دارای صلاحیت میتواند مشخص کند که رفتاردرمانی به تنهایی مناسب است یا بهتر است همراه با روش دیگری انجام شود. در شرایط خطر فوری برای خود یا دیگران، باید از خدمات اورژانسی و کمک تخصصی فوری استفاده کرد.
این مطلب صرفاً برای آگاهی عمومی است و تشخیص یا توصیه درمانی شخصی محسوب نمیشود. برای انتخاب روش مناسب، با روانشناس، روانپزشک یا متخصص مرتبط مشورت کنید و درباره صلاحیت حرفهای، هدفها، هزینه و شیوه پیگیری پرسش بپرسید.